Lossless, bitrate en de equalizer: wat het geluid verandert en wat niet

Een lossless bestand reconstrueert de oorspronkelijke opname exact — elke sample, bit voor bit. FLAC, ALAC, WAV en AIFF doen dat allemaal; FLAC en ALAC persen het terug naar ongeveer de helft van ruwe audio, WAV en AIFF comprimeren helemaal niet. Decodeer een FLAC en een WAV van dezelfde master en wat eruit komt is identiek, dus de keuze ertussen gaat puur over bestandsgrootte en over welke apparaten ze lezen.

Een lossy bestand gooit informatie weg waarvan het gehoormodel van de encoder zegt dat je haar niet opmerkt, en krijgt die niet meer terug. Dat klinkt erger dan het is: een moderne encoder op een verstandige bitrate is voor de meeste mensen op de meeste apparatuur oprecht transparant. MP3 op 320 kbps, AAC op 256, Opus op 128 — in een fatsoenlijke blinde vergelijking zijn de verschillen klein genoeg dat de meeste luisteraars niet boven het toeval uitkomen.

De eerlijke samenvatting is dat lossless de moeite waard is om te archiveren, voor alles wat je later nog eens wilt encoderen, en voor de gemoedsrust dat er niets is weggegooid. Of je het kunt *horen*, hangt veel sterker af van je koptelefoon, de ruimte en de opname dan van het formaat. Beide uitspraken zijn tegelijk waar, en de ruzie ontstaat meestal doordat mensen elk een andere verdedigen.

Een equalizer versterkt of verzwakt bepaalde frequentiegebieden. Een tienbands EQ hakt het hoorbare spectrum in tienen en geeft je voor elk een schuif — ruwweg 32 Hz onderaan, waar je meer voelt dan hoort, tot 16 kHz bovenaan, waar bekkens en sisklanken wonen. Hij voegt niets toe wat niet is opgenomen; hij verandert de balans van wat er al is.

Waar hij zijn plek verdient, is bij het compenseren van apparatuur en omgeving. Goedkope oordopjes zonder laaguitbreiding, een auto waar rijgeluid alles onder de 100 Hz opslokt, een podcast die te zacht is opgenomen, een koptelefoon met een scherpe piek rond 6 kHz die na een uur vermoeiend wordt — dat zijn allemaal correcties die een EQ netjes uitvoert.

Twee regels maken een EQ nuttig in plaats van destructief. Verzwak voordat je versterkt: de frequenties die je niet wilt terugbrengen laat meer marge over dan die je wél wilt optillen, en voorkomt vervorming. En werk in kleine stapjes: ±3 dB is een echte, hoorbare verandering, terwijl ±12 dB een distortionpedaal is. De meeste fabrieksinstellingen die naar een genre zijn vernoemd, versterken veel te agressief, en daarom klinken ze dertig seconden indrukwekkend en na vijf minuten vermoeiend.